Tại sao phải “hành xác” cân chỉnh tỉ mỉ vậy?

Nói theo kiểu thợ thi công tụi tui cho dễ hiểu: Cây kim đĩa than nó giống như cái cày, còn rãnh đĩa là thửa ruộng.

Lực tì (Tracking Force): Nếu tạ nặng quá, kim sẽ đè nát rãnh đĩa. Nếu nhẹ quá, kim sẽ “bay” khỏi rãnh, nghe tiếng bị mỏng và méo.

Lực chống trượt (Anti-Skating): Do lực ly tâm khi đĩa quay, cây kim luôn có xu hướng bị kéo vào tâm đĩa. Nếu không có tạ chống trượt kéo lại, kim sẽ chỉ tì mạnh vào một bên rãnh đĩa, làm âm thanh bên trái/phải bị lệch (lệch Balance).

Để hiểu sâu về lực ma sát và động lực học của cần đàn, anh em có thể xem thêm tại Wikipedia về Máy hát đĩa (Phonograph). Tụi tui làm nghề là phải nắm chắc mấy cái này mới dám đi cân máy cho khách đó!

=> Sản phẩm liên quan: Phân tích các định dạng nhạc chất lượng cao: FLAC, WAV, DSD, MQA.

Quy trình 3 bước “Cân kim” chuẩn bài thợ Saigon Audio

Anh em chuẩn bị một tinh thần bình tĩnh và làm theo checklist này của tui nha:

Bước 1: Tìm điểm cân bằng “Zero” (Balance)

Checklist:

Gạt cần (Tonearm) ra khỏi giá đỡ nhưng vẫn giữ tay để nó không đập xuống mâm.

Xoay cục tạ phía sau cần cho đến khi cây kim “bay” lơ lửng, song song với mặt mâm. Đây gọi là điểm 0.

Giữ nguyên cục tạ, chỉ xoay cái vòng số phía trước tạ về vạch số 0 (ngay vạch chỉ vạch của cần).

Bước 2: Chỉnh lực tì (Tracking Force) theo thông số kim

Mỗi loại kim (Cartridge) có một thông số riêng (thường là 1.5g đến 2.5g).

Checklist:

 Xoay cả cục tạ (và vòng số) vào phía trong cho đến khi đạt con số yêu cầu (ví dụ 2.0g).

Mẹo nhỏ: Anh em nên đầu tư một cái cân tiểu ly điện tử chuyên dụng cho đĩa than (giá tầm vài trăm ngàn ở 101 Nguyễn Văn Đậu có bán) để đo cho chính xác tuyệt đối, đừng tin hoàn toàn vô cái vạch số trên cần.

Bước 3: Chỉnh tạ chống trượt (Anti-Skating)

Checklist:

Thông thường, con số Anti-Skating sẽ bằng đúng con số lực tì kim (ví dụ kim 2.0g thì chỉnh núm Anti-Skating về số 2).

Nếu mâm xịn dùng tạ treo (quả cân nhỏ treo bằng sợi chỉ), hãy móc vào đúng nấc mà nhà sản xuất hướng dẫn.

 Những lỗi “tân binh” hay mắc phải khi chơi mâm than

Đi thi công dạo quanh Bình Thạnh, Gò Vấp, tui thấy anh em hay bị:

Quên tháo nắp nhựa bảo vệ kim: Cái này nghe nực cười nhưng nhiều anh em mới chơi cứ để vậy rồi thả xuống đĩa, xong gọi điện mắng tui: “Miu ơi sao loa không ra tiếng!”.

Kê mâm không phẳng: Mâm mà nghiêng thì anh em cân tạ cỡ nào tiếng cũng bị méo. Hãy dùng thước thủy (nivo) để chắc chắn mâm nằm ngang tuyệt đối.

Bỏ qua bước vệ sinh đĩa: Một hạt bụi nhỏ cũng làm kim bị nhảy. Đừng quên bài viết về Sự hồi sinh của đĩa than (Vinyl) để biết cách chăm sóc “người tình” này cho đúng.

=> Có thể bạn cũng quan tâm: Bắt bệnh hệ thống âm thanh “hát không ra tiếng” dù đầu tư trăm triệu.

Phối ghép mâm than: Đừng quên Phono Box!

Nhiều anh em mua mâm về cắm vô cổng AUX trên Amply rồi bảo tiếng bé xíu như tiếng muỗi kêu. Nhớ dùm tui bài toán Hiểu sâu về DAC là cho nhạc số, còn đĩa than là phải có Phono Preamp. Nếu Amply không có cổng Phono riêng, anh em bắt buộc phải sắm thêm một cục Phono Box rời thì nghe mới “phê” được.

Anh em có thể tham khảo các dòng mâm nhập môn của Audio-Technica hoặc Pro-Ject, tụi này thường tích hợp sẵn Phono bên trong, rất tiện cho người mới.

Hỏi đáp nhanh cùng thợ Saigon Audio

Hỏi: Tôi chỉnh lực tì nặng hơn một chút cho tiếng bass mạnh hơn có được không?

Trả lời: Tuyệt đối không nha! Nặng quá sẽ làm hỏng hệ thống treo của kim và bào mòn đĩa rất nhanh. Muốn bass mạnh, hãy chọn đúng loại kim hoặc phối ghép Amply – Loa cho chuẩn.

Hỏi: Bao lâu thì nên cân kim lại một lần?

Trả lời: Nếu anh em không di chuyển mâm thì nửa năm kiểm tra lại một lần là ổn. Tuy nhiên, mỗi lần thay kim mới hoặc thay đổi vị trí đặt mâm là phải cân lại từ đầu.

Hỏi: Nhà tôi ở gần đường ray xe lửa Bình Lợi, nghe đĩa than có bị nhảy kim không?

Trả lời: Có nha! Rung chấn từ xe lửa hay xe ben rất dễ làm nhảy kim. Anh em nên dùng kệ chống rung chuyên dụng và kê loa xa mâm theo quy tắc Vị trí đặt loa quyết định 50%.

Lời kết 

Chơi đĩa than là học cách kiên nhẫn. Cái giây phút anh em tự tay cân bằng cái cần, chỉnh từng vạch số rồi thả kim nghe tiếng nổ lụp bụp nhẹ nhàng trước khi nhạc nổi lên… đó mới là lúc anh em thực sự chạm tay vào nghệ thuật âm thanh.

Bà con nào ở Sài Gòn mới mua mâm mà loay hoay mãi không cân được, hay sợ làm gãy cây kim đắt tiền, cứ xách mâm qua văn phòng Saigon Audio Media Center (101 Nguyễn Văn Đậu, P.5, Bình Thạnh). Tụi tui hỗ trợ cân chỉnh, vệ sinh mâm hoàn toàn miễn phí cho anh em mới nhập môn.

Cần tụi tui qua tận nhà setup dàn Analog hay tư vấn sợi Dây loa chân ái cho mâm than thì cứ alo số 094.9362658. Đội ngũ thợ Saigon Audio luôn sẵn lòng đồng hành cùng anh em!